चमच्यांच्या गर्दीत हरवलेले अपात्र नेते!

स्वत:ची शक्ती विसरून कुणाच्या तरी समोर कुर्निसात करीत हयात घालवणार्‍यांची उणीव नव्हतीच कधी इथे! त्यांच्याच तालमीत आणि सल्ल्याने नेत्यांची जडणघडण होत गेली. कार्यकर्ता हा पक्षाची ‘ताकद’ ठरण्याचे दिवस मागे पडले. संघटनेप्रमाणेच ‘कार्यकर्त्याचे’ अस्तित्वही नेत्यांच्या चरणी लीन होत राहिले. त्याग-बलिदानाची परिभाषा बदलली.तत्त्वासाठी जगणार्‍यांची गणना मूर्खात होऊ लागली. त्याऐवजी स्वार्थाच्या बाता करणारी मंडळी व्यवहारी अन्‌ म्हणूनच हुशार ठरली. मोठ्या चलाखीने त्यांनी बड्या नेत्यांभोवती कडबोळे करत त्यांना घेरले. अशात, आर्थिक नाड्या मुठीत आवळून बसलेल्यांनी मागे राहण्याचे कारण नव्हतेच! औद्योगिक घराण्यांचे प्रतिनिधित्व करणारी मूठभर मंडळी लाचार कडबोळ्याहून सरस ठरली. स्व:च्या ताकदीची कल्पना असल्याने, सत्तेत कोण, याची चिंता वाहण्याची गरज त्यांना कधी पडली नाही. कालांतराने त्याचाही प्रभाव जाणवू लागला. गोरगरिबांच्या हिताच्या निर्णय-धोरणांची निश्चिती गर्भश्रीमंतांच्या मर्जीने ठरू लागली. सभोवताल गर्दी करून बसलेले चमचे अन्‌ ओैद्योगिक घराण्यांचा प्रभाव या चौकटीत मर्यादित झालेल्या नेत्यांच्या पसंतीने, गरजेनुसार पक्षसंघटन चालू लागले.आदेशाबरहुकूम वागणार्‍यांची, तोंडून बाहेर पडलेला प्रत्येक शब्द ओंजळीत अलगद टिपण्यासाठीच्या स्पर्धेत अहमहमिकेने उतरलेल्यांची, अकारण वाहवा करणार्‍यांची संख्या नको तितकी वाढली. सरकारी लवाजामा, सुविधांची खैरात... यात वहावलेल्या नेत्यांची एकूणच सर्व यंत्रणांवरील पकड ढिली पडत गेली आणि नेतृत्वही आपोआपच प्रभावहीन होत गेले...

स्वातंत्र्यलढ्याच्या दरम्यान काही लोकांनी स्वीकारलेल्या इंग्रजांच्या मिंधेपणाचा अपवाद सोडला, तर बहुतांश, त्याग, बलिदानाच्या वेदीवर उभे राहिलेले तत्कालीन संघटन हळूहळू स्वार्थाच्या वाटेवर मार्गक्रमण करू लागले. संस्थात्मक पातळीवर मिळालेली लोकप्रियता काही व्यक्ती आणि कुटुंबांचे उंबरठे झिजवत राहिली. पक्षाचा कारभार मोजक्या चार-दोन लोकांच्या परिघात अन्‌ सत्तेची सूत्रं मूठभर कुटुंबांच्या मुठीत बंदिस्त होऊ लागली. हा प्रकार मान्य नसल्याचे स्पष्टपणे सांगणारी, चुकीच्या निर्णय-धोरणांना तात्त्विक विरोध करणारी माणसं नापसंत ठरून कस्पटासमान लेखली जाऊ लागली. त्यांना अस्पृश्य ठरवून सर्वच गोष्टींपासून दूऽऽर... वेशीबाहेर ठेवले जाऊ लागले. मिंध्या लाचार, लाळघोट्यांची गर्दी सत्ताधार्‍यांच्या सभोवताल जमू लागली. नव्हे, त्यांचीच चलती वाढली.त्यातून उद्भवलेली अनियंत्रित परिस्थिती अहंकाराची किनार लेऊन थयथयाट करू लागली.

 

सत्तेची सूत्रं एकाच कुटुंबापर्यंत मर्यादित राहणे काहींना सोयीचे वाटू लागले. ती तशीच राहावी म्हणून त्यांची धडपड सुरू झाली. स्वत:ची शक्ती विसरून कुणाच्या तरी समोर कुर्निसात करीत हयात घालवणार्‍यांची उणीव नव्हतीच कधी इथे! त्यांच्याच तालमीत आणि सल्ल्याने नेत्यांची जडणघडण होत गेली. कार्यकर्ता हा पक्षाची ‘ताकद’ ठरण्याचे दिवस मागे पडले. संघटनेप्रमाणेच ‘कार्यकर्त्याचे’ अस्तित्वही नेत्यांच्या चरणी लीन होत राहिले. त्याग-बलिदानाची परिभाषा बदलली.तत्त्वासाठी जगणार्‍यांची गणना मूर्खात होऊ लागली. त्याऐवजी स्वार्थाच्या बाता करणारी मंडळी व्यवहारी अन्‌ म्हणूनच हुशार ठरली. मोठ्या चलाखीने त्यांनी बड्या नेत्यांभोवती कडबोळे करत त्यांना घेरले. अशात, आर्थिक नाड्या मुठीत आवळून बसलेल्यांनी मागे राहण्याचे कारण नव्हतेच! औद्योगिक घराण्यांचे प्रतिनिधित्व करणारी मूठभर मंडळी लाचार कडबोळ्याहून सरस ठरली. स्वत:च्या ताकदीची कल्पना असल्याने, सत्तेत कोण, याची चिंता वाहण्याची गरज त्यांना कधी पडली नाही. कालांतराने त्याचाही प्रभाव जाणवू लागला. गोरगरिबांच्या हिताच्या निर्णय-धोरणांची निश्चिती गर्भश्रीमंतांच्या मर्जीने ठरू लागली. सभोवताल गर्दी करून बसलेले चमचे अन्‌ ओैद्योगिक घराण्यांचा प्रभाव या चौकटीत मर्यादित झालेल्या नेत्यांच्या पसंतीने, गरजेनुसार पक्षसंघटन चालू लागले.आदेशाबरहुकूम वागणार्‍यांची, तोंडून बाहेर पडलेला प्रत्येक शब्द ओंजळीत अलगद टिपण्यासाठीच्या स्पर्धेत अहमहमिकेने उतरलेल्यांची, अकारण वाहवा करणार्‍यांची संख्या नको तितकी वाढली. सरकारी लवाजामा, सुविधांची खैरात... यात वहावलेल्या नेत्यांची एकूणच सर्व यंत्रणांवरील पकड ढिली पडत गेली आणि नेतृत्वही आपोआपच प्रभावहीन होत गेले...

 

विरोध सोडा, आपण मांडलेल्यापेक्षा वेगळे मत मांडण्याचाही कुणी प्रयत्न केला, तर तेही खपेनासे झाले नेत्यांना. त्यामुळे त्यांनी काहीही बोललं तरी त्याची फक्त री ओढण्याचेच काम इतरांकडे शिल्लक राहिले. या परिस्थितीत, नेत्याला विरोध करण्याची हिंमत राहिली नाही कुणाचीच. केलाच कुणी प्रयत्न तसा, तरी त्याची तर्‍हा बदलली. विनम्रतेच्या निचांक पातळीवरच्या त्या विरोधाची धार आपसूकच बोथट होत गेली. कशापेक्षा काहीतरी महत्त्वपूर्ण ठरले अन्‌ सारे चित्रच बदलत गेले. नेत्याचे मत लोक आणि पक्षहितापेक्षाही श्रेष्ठ ठरत असल्याचे वास्तव बिनदिक्कतपणे स्वीकारणार्‍या शहाण्यांच्या गर्दीत बिनडोकांचे महत्त्व वाढत गेले.दुर्दैव एवढेच की, बिनडोकांच्या आनंदोत्सवात सहभागी होत टाळ्या पिटणार्‍यांच्या घोळक्यात सामील झालेल्या शहाण्यांनाही कधीच काही वावगे वाटले नाही. या प्रवासाचा परिणाम एकच झाला. लायक लोकांची जमात दिवसागणिक नामशेष होत गेली. त्यांचे महत्त्वही लोप पावू लागले. गरज तर नावालाही उरली नाही.भक्तांना विठ्‌ठलापर्यंत पोहोचण्यात अडथळा आणणार्‍या बडव्यांचे प्रमाण नको तितके वाढले. संघटना, संस्था, राजकीय पक्षाचे नेतृत्व करण्यासाठी लायकीपेक्षा घराणे महत्त्वाचे ठरू लागले. कारण, पात्रता असणारी मंडली लाचारी पत्करून मौन पाळून बसली, तर क्षमता नसणार्‍यांच्या मताला कमालीचे महत्त्व प्राप्त झाले.अशा पद्धतीने ‘वारसाहक्काने’ नेतृत्वाची माळ गळ्यात पडली की पितळ कसे उघडे पडते, लाभलेल्या सुवर्णसंधीचे कसे मातेरे होते, नसलेले गुण असल्याचा आव आणण्याच्या नादात कुणाचे कसे हसे होते, याचा अनुभव सारा देश गेले काही दिवस घेतो आहे.

 

केवळ कॉंग्रेसच नाही, इतरही काही राजकीय पक्षांच्या नेतृत्वाबाबतची गुणांची ही असलीच उधळण, राजकारणाच्या गर्तेत वास्तवाचा पडलेला विसर, कुणीतरी‘आपलं’ असल्याचे सिद्ध करण्याच्या तालात आपल्याच मातीशी वैर सांगण्यासाठीची अनाठायी धडपड क्षणोक्षणी सिद्ध होते आहे. यात राहुल गांधींना शिखांच्या दंगलीशी कॉंग्रेसचा संबंध नसल्याचा खोटा दावा करावासा वाटला, सुप्रिया सुळेंना हिंदूंच्या पूजापद्धतीवर आक्षेप नोंदवावासा वाटला, तिकडे अखिलेश यादवांना मुस्लिम समाजातील मुलींबाबतची आत्मीयता अचानक उफाळून आली, तर राज बब्बर यांना पंतप्रधानांबद्दल पातळी सोडून बरळण्याची नितान्त अशी गरज जाणवली. कॉंग्रेसच्या प्रियंका चतुर्वेदींना गुजरातेत हार्दिक पटेलांवरून एक अडचणीचा प्रश्न विचारला गेला, तर एका टॉक शोमध्ये त्यांचा भडका उडाला. राहुल गांधींना पंतप्रधानपदाची स्वप्नं पडल्याच्या वृत्ताची शाई अद्याप वाळलेली नसताना, महाराष्ट्राच्या जाणत्या राजाला पडू लागलेल्या सत्ताप्राप्तीच्या स्वप्नांची बातमी येऊन धडकली आहे. राहुल गांधी यांनी संघकार्याची मुस्लिम दहशतवादाशी केलेली तुलना तर बिनडोकपणाचे अफलातून उदाहरण ठरावे! कुठे एकमेकांचे मुडदे पाडायला सरसावलेले दहशतवादी अन्‌ कुठे काश्मीरपासून तर केरळपर्यंतच्या पूरग्रस्तांना मदत करण्यासाठी म्हणून गुडघाभर चिखल तुडवत मदत सामग्री घेऊन लोकांपर्यंत पोहोचलेले स्वयंसेवक? पण, करता काय? गांधी बरळले. मन मानेल तसं. असले काहीबाही बिनधास्तपणे बरळण्याचा परवाना घेऊनच जन्माला आलेत ते. त्यांना कोण काय म्हणणार? घराण्याचा वारसाच एवढा मोठा लाभलाय्‌ त्यांना की, मी मी म्हणवणारी बडी बडी मंडळी बाजूला ठेवून पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्षपद पदरी पडलेय्‌ त्यांच्या. त्या माध्यमातून आलेल्या जबाबदारीचे भान राखायचे सोडून, शंभराहून अधिक वर्षांचा इतिहास लाभलेल्या एका राजकीय पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष, अभ्यास न करताच तद्दन फालतू, बेताल बडबडत कसे सुटतात, हे जगाला सांगण्यासाठीचा अट्‌टहास चाललाय्‌ त्यांचा स्वत:चाच.

 

दोष त्यांचा नाहीच. दोषी कॉंग्रेस पक्षाचे सर्वसामान्य कार्यकर्ते आहेत, ज्यांना आपल्या पक्षाच्या राष्ट्रीय अध्यक्षाने चालवलेली ही हास्यास्पद फालतूगिरी जराशीही आक्षेपार्ह वाटत नाही. उलट, राजकारणाच्या नावाखाली त्या फालतूपणाचेही समर्थन करण्याचा अनाकलनीय प्रयत्न होतो, तेव्हा तर ‘कार्यकर्ता’ नामक समूहाचीच कीव करावीशी वाटते. हीच बाब, केवळ मुलायमिंसहांचे पुत्र म्हणून अखिलेशचे नेतृत्व अन्‌ बेताल वागणे ‘सहर्ष’ स्वीकारणार्‍यांनाही लागू होते आणि पवारकन्या म्हणून सुप्रियांचा उदोउदो करणार्‍यांनाही! कुठे गांधीजींच्या उपस्थितीत नेहरूंच्या एखाद्या कथनावर स्वत:चे असे वेगळे मत ठामपणे मांडणारे सरदार पटेल... फक्त मनभेदाच्या टोकापर्यंत जाऊ नका, असे सांगत आपसातील भिन्न मतांचे समर्थन करणारे अटलजी कुठे अन्‌ राहुल, प्रियंका, सुप्रिया, अखिलेशच्या कुठल्याही म्हणण्याला माना डोलावत हो ला हो लावणारी, हुजरेगिरी करण्यात रमलेली होयबांची गर्दी कुठे? परिणाम कशाचा आहे कुणास ठाऊक, पण वर्षानुवर्षे हे असंच चाललं आहे, हे मात्र खरं...!

बा! सिद्धू...!

तिकडे पोहोचल्यावर पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखाला मिठी मारण्यातही काहीच गैर वाटलं नाही... सार्‍या देशाला शरम वाटली रे तुझ्या त्या कृत्याची अन्‌ तू? वर पुन्हा, उजागरीनं स्वत:च्या त्या वागण्याचं समर्थन करत फिरतोयस. तुझ्यातल्या खेळाडूला लाख सलाम! तुझ्यातल्या प्रभावी वक्त्याला, हजरजवाबी, हरहुन्नरी कलावंतालाही त्रिवार कुर्निसात! कुठल्याही प्रसंगाला साजेशी अशी शायरी तर एकदम लाजवाब! ती पेश करण्याची तर्‍हा तर त्याहून सरस. पण... पण, परवाचं तुझं वागणं मात्र कुणालाच अजीबात पटलेलं नाही बघ. एका निमंत्रणावरून उतावीळपणे थेट पाकिस्तानच्या दिशेने झेपावण्यापूर्वी एकदा आपल्या देशातल्या लोकांच्या भावभावनांचा, आपल्या चाहत्यांच्या वैचारिक प्रवाहाचाही विचार करायला हवा होता ना सिद्धूजी आपण. तसं म्हटलं तर फरक कशानेच काहीच पडत नाही. एक नवज्योतिंसग सिद्धू इम्रान खानच्या शपथविधी सोहळ्याला उपस्थित राहिल्याने ना भारताची मान शरमेने खाली गेली, ना पाकिस्तानची मान अभिमानाने उंचावली. वैश्विक पातळीवरील राजकारणाची अपरिहार्यता म्हणून दोन देशांच्या प्रमुखांना गळाभेटीची नौटंकीही करावी लागते बर्‍याचदा जगाला ‘दाखवण्यासाठी’... पण, सिद्धूंसमोर तर अशी कुठलीच राजकीय अपरिहार्यता उभी ठाकली नव्हती.

प्रिय नवज्योतिंसग सिद्धू, साष्टांग दंडवत! हो बाबा, परवा जो कारनामा तू केलास त्यानंतर तर साष्टांग दंडवतच घालायला हवा ना तुला! कायम भारताच्या विरोधात बरळणारा, वागणारा, क्रिकेटचा मैदानी खेळही इमानदारीने न खेळणारा, त्यातही सामना भारताविरुद्ध आहे म्हटलं की चवताळून उठणारा पाकिस्तान टीमचा कधीकाळी म्होरक्या राहिलेला इम्रान खान त्या देशाचा पंतप्रधान झाला म्हणून आनंदाला उधाण येणे वा त्याच्या शपथविधी सोहळ्याचे नुसते निमंत्रण मिळाले तरी हुरळून जाणे तुझ्या प्रतिष्ठेला शोभत नाही रे बाबा. हे खरं आहे की, अलीकडे तुझी डिमांड, निदान भारतात तरी प्रामुख्यानं ‘कॉमेडी शो’पुरती उरली आहे. पण, म्हणून दरवेळी स्वत:चं हसंच करून घेतलं पाहिजे, असं कुठे आहे राजा? शिवाय, असल्या एखाद्या सोहळ्याचं निमंत्रण मिळणं एवढं पुरेसं असतं? अरे,निमंत्रणं तर ढीगभर वाटलीत त्यांनी. मिळालं तरी कुठलं निमंत्रण स्वीकारायचं अन्‌ कुठलं टाळायचं, एवढं तर ठरवता आलं पाहिजे ना आपल्याला?

 जे कपिल देव, सुनील गावसकरांना कळलं ते तुला उमगलं नाही, याहून वेदनादायी काय असेल सांग? अर्थात, यात तुझाही दोष नाही म्हणा! इतर सार्‍या बाबींपुढे इम्रानशी असलेली मैत्री महत्त्वाची वाटली तुला. त्याच्याशी इमान राखण्यात धन्यता वाटली. तिकडे पोहोचल्यावर पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखाला मिठी मारण्यातही काहीच गैर वाटलं नाही... सार्‍या देशाला शरम वाटली रे तुझ्या त्या कृत्याची अन्‌ तू? वर पुन्हा, उजागरीनं स्वत:च्या त्या वागण्याचं समर्थन करत फिरतोयस. तुझ्यातल्या खेळाडूला लाख सलाम! तुझ्यातल्या प्रभावी वक्त्याला, हजरजवाबी, हरहुन्नरी कलावंतालाही त्रिवार कुर्निसात! कुठल्याही प्रसंगाला साजेशी अशी शायरी तर एकदम लाजवाब! ती पेश करण्याची तर्‍हा तर त्याहून सरस. पण...

 पण, परवाचं तुझं वागणं मात्र कुणालाच अजीबात पटलेलं नाही बघ. एका निमंत्रणावरून उतावीळपणे थेट पाकिस्तानच्या दिशेने झेपावण्यापूर्वी एकदा आपल्या देशातल्या लोकांच्या भावभावनांचा, आपल्या चाहत्यांच्या वैचारिक प्रवाहाचाही विचार करायला हवा होता ना सिद्धूजी आपण. तसं म्हटलं तर फरक कशानेच काहीच पडत नाही. एक नवज्योतिंसग सिद्धू इम्रान खानच्या शपथविधी सोहळ्याला उपस्थित राहिल्याने ना भारताची मान शरमेने खाली गेली, ना पाकिस्तानची मान अभिमानाने उंचावली. वैश्विक पातळीवरील राजकारणाची अपरिहार्यता म्हणून दोन देशांच्या प्रमुखांना गळाभेटीची नौटंकीही करावी लागते बर्‍याचदा जगाला ‘दाखवण्यासाठी’... पण, सिद्धूंसमोर तर अशी कुठलीच राजकीय अपरिहार्यता उभी ठाकली नव्हती. त्यांना कुठल्या प्रशासनिक संकेतांचे पालनही करायचे नव्हते, की प्रोटोकॉलचाही भार नव्हता डोक्यावर. बरं, गेलेच होते मित्राच्या प्रेमाखातर, तर शपथविधी सोहळ्याला उपस्थित राहायचं अन्‌ परतायचं ना गुमान! पण, नाही. साहेब, तुम्ही तर गेलात थेट तिथल्या लष्करप्रमुखाला भेटायला. जावेद बाजवा यांची गाठ पडल्यावर स्वत:ला आवरता तरी यायला हवं होतं.पण, दुर्दैवाने तसंही घडलं नाही. तुम्ही तर थेट मिठीच मारली बाजवांना! तिही हसतमुखाने. कडकडून. उपस्थितांच्या कॅमेर्‍यांचे फ्लॅश उडाले पटापट अन्‌ तमाम भारतीयांना कळली बातमी- भारतातील पंजाब नामक एका राज्याच्या प्रांत सरकारमधील नवज्योतिंसग सिद्धू नामक एका मंत्र्याने पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखाची गळाभेट घेतल्याची. तसे करताना त्यांना किंचितशीही खंत वाटली नसल्याची... सीमेवर 24 तास पावसात, उन्हा-तान्हात तैनात असलेल्या भारतीय जवानांना जिवानीशी मारण्याचे षडयंत्र रचणारा आणि आपल्या सैनिकांकरवी त्याची कठोर अंमलबजावणी करवून घेण्यासाठी धडपडणारा, सीमेपलीकडचा एकही जवान शहीद झाला तरी ज्याला आनंदाच्या उकळ्या फुटतात, तो निर्दयी अधिकारी तो हाच, याची कल्पना सार्‍या भारताला आहे, पण पाकिस्तानच्या निर्मितीचे चटके ज्यांनी वर्षानुवर्षे सहन केले, पाकड्यांच्या षडयंत्रातून जन्माला आलेल्या दहशतवादाची झळ ज्यांनी वर्षानुवर्षे सोसली, खलिस्तानच्या मागणीपासून तर सुवर्णमंदिर ताब्यात घेण्यापर्यंतच्या त्यांच्या नापाक कारवायांचा जो साक्षीदार राहिला त्या पंजाबातील जनतेचे प्रतिनिधित्व करणार्‍या सरकारमधील एका जबाबदार मंत्र्याला दोन देशांतील संबंधांच्या तुलनेत स्वत:च्या वैयक्तिक मैत्रीला अधिक महत्त्व द्यावेसे वाटावे, याहून दुर्दैवी बाब ती कोणती असणार?

क्रिकेटचे मैदान असो की मग राजकारणाचा आखाडा, भारताच्या बाबतीतली इम्रान खानची भूमिका सहानुभूतीची कधीच राहिली नाही. उलट, हिंदुस्थानविरुद्धचा द्वेष आणि रोषच त्याच्या वर्तणुकीतून वारंवार सिद्ध होत राहिला आहे. पण, आता तो पाकिस्तानचा पंतप्रधान झालाय्‌ म्हटल्यावर, असमर्थनीय असले तरी त्याचे जुने सगळे आक्षेपार्ह वागणे विसरून त्याची गळाभेट घेणे ही तर भारताच्या पंतप्रधानांसाठीचीही अपरिहार्यता ठरणार आहे येत्या दिवसात. इच्छा असो वा नसो,त्यांना इम्रानशी हसतमुखानेच भेटावे लागणार आहे. नवज्योतिंसग सिद्धू नावाच्या एका भारतीय नागरिकासाठी मात्र तसली कुठलीच अपरिहार्यता पुढ्यात उभी ठाकली नव्हती. आजही नाही. त्या देशाच्या लष्करप्रमुखाची भेट घेण्याचे तर कोणतेही औचित्य नव्हते की प्रयोजनही नव्हते. पण, इम्रानने धाडलेल्या नुसत्या निमंत्रणाने उतावीळ झालेले पंजाबचे मंत्रीच तारतम्य हरवून बसले होते. असल्या प्रसंगी राखणे अपेक्षित असलेल्या गांभीर्याची जाणीवही त्यांच्या चेहर्‍यावर कुठे झळकत नव्हती. उलटपणी जावेद बाजवा यांची गळाभेट घेतानाचा अनाकलनीय आनंद त्यांच्या चेहर्‍यावर उमटलेला दिसत होता. त्याहीपेक्षा, पाकभेटीनंतर भारतात आल्यानंतर जे अकलेचे तारे त्यांनी तोडलेत, ते अधिक वेदनादायक आणि चीड आणणारे आहेत. या भेटीमुळे दोन देशांमधील संबंध सुधारणार असल्याचा त्यांचा दावा तर तद्दन फालतू, तकलादू अन्‌ हास्यास्पदही आहे, तरीही त्यांनी तो केलाय्‌ खरा!

 बा, सिद्धू, पंतप्रधानही तर नवाझ शरीफांना भेटले होते, मग मी भेटलो तर काय झालं इथपासून तर... मग भारतातल्या तमाम विदेशी दूतावासांचा उपयोग काय,इथपर्यंतच्या तुझ्या प्रश्नांमधून तुला नेमकं काय सिद्ध करायचंय्‌ ते ठाऊक नाही, पण स्वत:ची चूक उमगल्यावर, लोकांच्या प्रक्षुब्ध भावनांची पुरेशी कल्पना आल्यावर हताश झालेला तू, तुझ्याच त्या प्रश्नांमधून झळकला, हे मात्र खरे! काही लोकांनी ठरवला तसा देशद्रोही तू तांत्रिकदृष्ट्या नसशीलही कदाचित, पण म्हणून तुझ्या त्या कृत्याचे समर्थन मात्र कदापि होऊ शकत नाही. आपले पंतप्रधान, राष्ट्रपती यांच्या भेटीच्या वेळी तिथले जे अधिकारी सलामी द्यायला रांगेत उभे राहतात त्यांना गळाभेटीसाठी पात्र ठरविण्याची किमया भारतीय संसदेचे सदस्य राहिलेल्या नवज्योत सिद्धू यांच्या हातून लीलया घडावी, ही बाब सार्‍या भारताला आक्षेपार्ह वाटली असेल, तर ती चूक कशी ठरवता येईल? आता दुसर्‍याच कुणालातरी आरोपीच्या पिंजर्‍यात उभे करून स्वत:ची सुटका करून घेण्याचा प्रयत्न अन्‌आपल्याच चुकीच्या वागणुकीचे सिद्धूंनी चालवलेले लटके समर्थन योग्य कसे ठरवता येईल?

क्रिकेटचे विश्व सिद्धूंचे स्वत:चे. एकट्याचे. पण, राजकीय वतुर्ळातील त्यांचे अबाधित स्थान निर्माण करण्यासाठीचा भाजपाचा वाटा मोठा राहिला, हे तर खुद्द त्यांनाही नाकारता येणार नाही. त्याच भाजपाचे अर्ध्वर्यू अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या निधनाने सारा देश हळहळत असताना, कधीकाळचा त्या पक्षाचा एक पाईक मात्र अटलजींचा अंत्यविधी टाळून आपल्या एका दूरस्थ मित्राच्या शपथविधीला उपस्थित राहणे अधिक पसंत करतो... काहीही म्हण सिद्धू, पण हे काही पटत नाही गड्या मनाला...!

‘‘कहू दोस्तसें दोस्त की बात क्या क्या;

रही दुश्मनोंसें मुलाकात क्या क्या...’’